O Mazurkach
Mazurek g-moll op. 24 nr 1
Zasady tworzenia tekstu głównego

O Mazurkach

      Mazurek jest tzw. tańcem stylizowanym, jednoczącym cechy trzech polskich tańców narodowych: żywego mazura, skocznego oberka i powol­nego kujawiaka. Pierwsze mazurki powstawały już pod koniec XVIII w. i miały charakter na wpół użytkowy – stanowiły swoiste „przeniesienie” muzyki ludowej na ówczesne salony. Wśród ich kompozytorów zapisali się m.in.: Karol Kurpiński, Mikołaj Kleofas Ogiński, Maria Szymanowska czy Józef Elsner. Ten ostatni miał niebagatelny wpływ na kształtowanie kierunku rozwoju artystycznego Fryderyka Chopina, będąc jego warszawskim nauczycielem, a później dobrym przyjacielem.

      W twórczości Chopina mazurki wyewoluowały do rangi samodzielnych, lirycznych utworów o charakterze refleksyjnym. Stały się niejako soczew­ką skupiającą najgłębsze wspomnienia kompozytora o kraju ojczystym – w formie przelanych na papier nutowy obrazów polskiego folkloru. Chopin komponował mazurki praktycznie przez całe życie: 41 opublikował w 11 opusach, kolejne dwa zostały wydane osobno a kilkanaście innych pozostało w rękopisach. Uderza w nich przejrzystość formy, ale też jej duże zróżnicowanie, od miniatur po rozbudowane poematy (wyjątkowym przykładem może być tu Mazurek C op. 6 nr 5, o szczególnej formie, senza fine) oraz celowe ograniczanie środków fakturalnych. Elementami ludowej stylizacji są liczne modalizmy (szczególnie kwarta lidyjska oraz sekunda frygijska), ostinata, burdonowe kwinty, wyszukana ornamentyka (np. ozdobniki stosowane w bel canto, a przeniesione tutaj na grunt instrumentalny). Kluczową rolę pełni tempo rubato, czyli chwiejność tempa, wynikająca ze swobodnego wydłużania i skracania wybranych nut przez wykonawcę.

      Choć w swoich mazurkach Chopin nie cytuje muzyki ludowej in crudo, to jej echa przenikają wskroś ich muzyczną tkankę. Istotę tych tanecznych miniatur bodaj najcelniej ujął Jarosław Iwaszkiewicz, pisząc: „W tych pięćdziesięciu kilku drobnych utworach fortepianowych muzyk polski zawarł całe bogactwo swojej duszy, wyraził cały swój związek z polskim ludem, wreszcie dał całe bogactwo i wyrafinowanie swojego umysłu, dzięki czemu znajdujemy w nich niezwykłą obfitość pomysłów muzycznych. W mazurkach Chopina zawiera się wspomnienie wszystkich wędrówek po Polsce, wspomnienia wiejskiej piosenki i wiejskiego tańca, takich, jakie spotkały Chopina na polnych drogach”. 

M.M.

Mazurek g-moll op. 24 nr 1

      Op. 24 to pierwszy spośród zbiorów Chopinowskich mazurków, w którym wyraźnie już zaznacza się ich cykliczność. Do elementów spajających op. 24 w cykl można zaliczyć:

  • nieodległe i nieprzypadkowe relacje tonalne pomiędzy mazurkami i ich częściami (w nawiasach podano tonacje wyraźnie zaznaczone w prze­biegu danego mazurka)  kolejno g-moll (B-dur, Es-dur), C-dur (F-dur, Des-dur), As-dur (C-dur), b-moll (Des-dur, zakończenie B-dur);
  • uszeregowanie zgodnie z zasadą kontrastu i komplementarności nastrojów: skrajne, mollowe mazurki są dłuższe, ostatni, najdłuższy Mazurek b podejmuje smętny nastrój pierwszego i rozwija go w więk­szą, dramatyczną całość. Pozostałe, nieco krótsze Mazurki C As, choć tak bardzo różniące się między sobą tempem i charakterem, wspólnie wypełniają przecież wnętrze cyklu pastelowymi, pogodnymi barwami.
  • aluzje motywiczne, np. wznosząca oktawa, pojawiająca się w charak­te­rystycznych momentach wszystkich czterech mazurków: w ostatnim takcie Mazurka g (w tym kontekście stanowi ona również czytelne nawiązanie do meliki ludowej), w głównym motywie Mazurka C (t. 5, 7 i analogiczne), w końcówkach fraz Mazurka As (t. 10, 20, 38-41) i na początku Mazurka b.

      Słuchając Mazurka g-moll zostajemy ogarnięci nostalgicznym tonem kujawiaka. Ten refleksyjny ton zostaje dodatkowo podkreślony wahaniami rytmicznymi, dookreślonymi znamiennym dla Chopina słowem rubato – zanotowanym na samym początku tej miniatury. Główna myśl melodyczna (której pierwowzór znaleziono w ludowej pieśni z Kujaw Czemu nie orzesz, Jasieńku?) dopełniona zostaje kontrastującym fragmentem w tonacji durowej. Zasadniczą zmianę nastroju przynosi dopiero druga część, w Es-dur, gdzie wybrzmiewa prowadzona tercjami melodia mazura. Po tym znaczącym ożywieniu następuje szybki powrót do początkowego kolorytu i wyjściowej myśli muzycznej – zmiana tonacji na molową, wyciszenie oraz spowolnienie. 

 

Zasady tworzenia tekstu głównego
Mazurka g-moll op. 24 nr 1

Za podstawę przyjmujemy Wf, które w procesie publikacji Mazurka jawi się jako najpóźniejsze źródło autentyczne. Błędy i niedokładności sztycharzy poprawiamy na podstawie A. Uwzględniamy zmiany i inne naniesienia w WfD i WfS, niektóre z nich uważamy za wyraz ostatecznej intencji Chopina w odniesieniu do pewnych detali.